Ցավոք, եղբորս մահն էր, որ ինձ ստիպեց ամուր դառնալ քարի պես
Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանության «Խիզախ կին» մրցանակն այս տարի շնորհվել է լրագրող, «Բանակն իրականում» նախաձեռնության անդամ Ծովինար Նազարյանին՝ զինվորական բարեփոխումներին ուղղված աշխատանքների համար: «Առաջին լրատվական»-ը զրուցել է Ծովինար Նազարյանի հետ:
– Ծովինար, անակնկա՞լ էր «Խիզախ կին» պարգևին արժանանալը: Սա պայմանավորված է վերջին տարիներին բանակի խնդիրները բարձրաձայնելո՞վ:
– Տասնվեց տարի լրագրության մեջ եմ եղել, բայց ինձ երես չեն տվել պարգևներով, չնայած հեղինակություն եմ ունեցել, և մարդիկ սիրել են գրիչս: Ինձ համար անակնկալ էր, թե ինչու եմ հենց ես ընտրվել որպես «Խիզախ կին», որովհետև ճանաչում եմ բազմաթիվ խիզախ կանանց Հայաստանում, ում պայքարը ինձ էլ է ոգեշնչում: Ես այդ պարգևը կշնորհեի առաջին հերթին այն մայրերին, որոնք տարիներ ի վեր պայքարում են իրենց որդիների մահվան գործերով արդարադատության հասնելու համար և միայն վերջերս են լսելի դարձել: Այնուհետև դա «Բանակն իրականում» խմբի բոլոր ակտիվիստների պարգևն է:
– Դե ասում են Արտակ Նազարյանի մահից հետո Ծովինար Նազարյանը մտավ բանակ և սկսեց բուլդոզերով քանդել այն, ինչը մինչև այդ հնարավոր չէր քանդել:
– Ընդհուպ մինչև պարգևատրման արարողությունը, երբ «Քաունթերփարթ ինթերնեյշնլ Արմենիա» կազմակերպության ղեկավար Ալեքս Սարդարը ներկայացրեց իմ պարգևը, կարծում էի, թե այն շնորհվում է «Բանակն իրականում» խմբի գործունեության համար: Սակայն Սարդարը իմ պարգևը հիմնավորեց նրանով, որ մինչև իմ ակտիվությունը բանակի խնդիրների մասին խոսելը տաբու էր. հայտնվեց ինչ-որ մեկը, որ վերջապես կանգնեց խոսեց դրա մասին և կարողացավ դա դարձնել հանրային օրակարգի մաս: Այս առումով պարգևը խրախուսում է ուրիշ կանանց, ինչու չէ՝ նաև տղամարդկանց, որ մեկ հոգու խոսքը կարող է նշանակություն ունենալ և հանրային աջակցություն ստանալ, եթե բարձրաձայնվի: Մինչդեռ, եթե մարդը չի ուզում պայքարել, ոչինչ անել չես կարող, և նրա խնդիրը այլևս հանրային օրակարգում չի կարող հայտնվել, չի կարող հանրային աջակցություն ստանալ:
– Երբ անգամ դանակը ոսկորին է հասել, կորցրել են ամենանվիրականին, միևնույն է, շատերը հրաժարվում են պայքարից: Սա հոգեբանակա՞ն խնդիր է, մենթալիտե՞տն է պատճառը:
– Ես կասեի՝ սա մշակույթի հարց է, որի մեջ ես կներառեի և՛ կրթությունը, և՛ հասարակական հարաբերությունները, և՛ տարբեր ժամանակներում ձևավորված ավանդույթները: Մարդիկ չունեն համապատասխան կրթություն, ազատախոհ չեն, տեղեկացված չեն, որ կարող են իրենք իրենց պաշտպանել, չեն հավատում սեփական ուժերին: Ցավալիորեն տարիների ընթացքում մարդկանց հետևողականորեն ներշնչել են, թե նրանք ոչինչ են և պետք է բավարարվեն այն փշրանքներով, որ իրենց նետվում է վերևից: Բավական է մարդկանց հիշեցնել, որ նրանք լավն են, մարդիկ ուժ կգտնեն պայքարելու: Եթե մեկը պայքարում է, աջակիցներ գտնվում են: Անգնահատելի է այն աջակցությունը, որ իմ ընտանիքը ստացավ եղբորս սպանությունից հետո: Դա մեզ ուժ տվեց պայքարելու և փոխելու հանցագործությունները կոծկելու քաղաքականությունը բանակում:
– Այնուամենայնիվ, բանակի խնդիրները նոր չեն, կարո՞ղ ենք ասել Արտակ Նազարյանի մահը ստիպեց Ձեզ խորամուխ լինել փաստերի ճշգրտմանը, բանակի իրականության բացահայտմանը:
– Իհարկե, ես չեմ թաքցնում, որ եղբորս դեպքն էր պատճառը, որ ես հենց բանակի հետ կապված ակտիվիզմի մեջ մտա, բայց եթե եղբորս դեպքը չլիներ, ես, միևնույն է, ակտիվիստ էի լինելու, ավելի հավանական է՝ մարդու իրավունքների ոլորտում: Տարիներ առաջ, երբ լրագրող էի, մարդու իրավունքների թեմաներից սարսափելի խեղճանում էի և հրաժարվում էի լուսաբանել: Չգիտեմ տարիների ընթացքում ինչ ուժ առաջացավ մեջս: Հովարդի համալսարանում ուսանելով և ապրելով Վաշինգտոնի միջինից ցածր խավի միջավայրում, որ շատ սիրելի էին ինձ, սկսում էի հասկանալ սոցիալական պրոցեսների էությունը: Դա ինձ ամրացրեց, և հետո, ցավոք, եղբորս մահն էր, որ ինձ ստիպեց ամուր դառնալ քարի պես:
– Ծովինար, Ալեքս Սարդարը նշեց, որ Դուք դերակատարում եք ունեցել Զինված ուժերի բարեփոխումները խրախուսելու հարցում, ինչն էլ կհանգեցնի Հայաստանում առավել ժամանակակից, արդյունավետ ու մարդասիրական ուժեր ունենալուն: Երկու տարի է՝ պայքարում եք, սակայն որակական, շոշափելի տեղաշարժ կարծես նկատելի չէ: Որքանո՞վ է պայքարը օգտակար և արդյունավետ ստացվում:
– Ես սիրում եմ կրկնել, որ կաթիլը քար է ծակում, և եթե անգամ այդ քարը ծակելու համար մեկ դար հարկավոր է, մենք, միևնույն է, շարունակելու ենք այդ կաթիլն ապահովել: Բայց դրա ժամանակը չկա, աչքիդ առաջ զինվորներ են զոհվում, ու դու չես կարողանում կանխել դա: Մտածում ես, որ այ հիմա ես կկանխեմ, այ հաջորդին կփրկեմ, և ամեն անգամ չի ստացվում: Երկու տարի է եղբորս գործով եմ զբաղվում, բանակի հետ կապված ակտիվիզմը մեկ տարեկան է: Ձևավորելով «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնությունը՝ մենք փորձեցինք մթնոլորտ փոխել բանակում: Մեր առաջին խնդիրը հենց անպատժելիության մթնոլորտի վերացումն է, ինչի կարևորագույն նախապայմանը հանցագործությունների պատշաճ քննությունը և դատաքննությունն է, մեղավորներին ի հայտ բերելը և պատժելը, հանցագործ որդը բանակից հեռացնելն է: Մենք մի քանի ամսում կարողացանք հասնել նրան, որ կոտրվեց բանակում մարդու իրավունքների խախտումների մասին բարձրաձայնելու տաբուն:
– Ծովինար, շատերը մեղադրում են, որ մենք պատերազմող երկիր ենք, ինչպե՞ս ենք թույլ տալիս գրել բանակի խնդիրների մասին, ջուր լցնել թշնամու ջրաղացին, բոլոր բանակներում էլ խնդիր կա:
– Ես էլ շարունակում եմ կրկնել մի քանի հանգամանք: Առաջին՝ եղբորս սպանել եք ադրբեջանական երեք դիտակետերի տեսադաշտում. ադրբեջանցիներին ինքներդ եք ուրախացնում նրանով, որ հայկական բանակում հայը սպանում է հային: Երկրորդ՝ որևէ մեկը չի կարող գալ նստել մորս առաջ և մխիթարել մեզ, թե եղբայրդ սպանվել է, որովհետև Ադրբեջանում էլ են զինվորներ սպանվում կամ Աֆղանստանում էլ ամերիկացի զինվորներ են սպանվում: Ինձ չի մխիթարում այն փաստը, որ 2010-ին ավելի շատ զինվոր է սպանվել, քան 2011-ին (ի դեպ, 2012-ին զոհերի թիվը նորից աճում է): Ես ասել եմ, նորից եմ ասում՝ վիճակագրությունը չէ խնդիրը, մեկ հոգու կյանքը Հայաստանի կյանքն է:
«Եվրատեսիլին» չմեկնելու համար «աստղերը» հայտարարեցին, թե պատճառն այն է, որ ադրբեջանցիները հայ զինծառայող են սպանել Չինարի գյուղում, իսկ երբ մի քանի օրից պարզվեց, որ Ալբերտ Ադիբեկյանին սպանել են հայ ծառայակիցները, մենք չտեսանք, որ նորից հայտարարություններ անեն՝ պահանջելով պատժել մեղավորներին: Ադրբեջանցիներին հասցեագրված ՀՀ իշխանությունների հայտարարություններից տպավորություն ունեմ, որ մեր իշխանությունները և նրանց հարող ուժերը հաշվետու են միայն Ադրբեջանի իշխանություններին և հասարակությանը, իսկ մեր հասարակության վրա թքած ունեն:
– Գնալով Արտակ Նազարյանի մահվան բացահայտումն ավելի փակուղային է դառնում, կարծես թե պատկան մարմիններն էլ ցույց են տալիս, որ շահագրգռված են, բայց սայլը տեղից չի շարժվում:
– Բացարձակ շահագրգռված չեն: Պատկան մարմինները միայն իմիտացիա են անում, թե իբր գործ են անում՝ ասելով, թե դա «առաջինը» իրենց ցավն է, առաջարկում են գնալ իրենց մոտ անիմաստ ընդունելությունների: Ինձ կոնկրետ քայլերն են հետաքրքրում. վկաներին թաքցնում եք, գործը Երևանից տեղափոխում եք, մամուլի ուշադրությունից շեղում եք և դեռ ուզում եք գամ ձեզ հետ զրո՞ւյց անեմ:
– Ծովինար, ի վերջո ելքը այս փակուղային իրավիճակից ո՞րն է: Շատ ենք լսում, որ ասում են՝ սա միայն պաշտպանության նախարարի խնդիրը չէ, սա համակարգային խնդիր է:
– Խնդիրը համակարգային է: Այն հանգուցալուծելու երկու տարբերակ կա: Մեկը` իշխանափոխություն պետք է տեղի ունենա (մենք պետք է աղոթենք, որ նոր ղեկավարները չշարունակեն սովետական իներցիան և ավանդույթները) և լրջորեն զբաղվեն բանակի բարեփոխմամբ: Երկրորդ տարբերակն այն է, որ երկրի ղեկավարությունը, անկախ դրա կազմից, վերջապես հասկանա, որ կոծկելով հանցագործությունները բանակում՝ հենց ինքն է հարված հասցնում ազգային անվտանգությանը, նպաստում է արտագաղթին, նպաստում է երկրի նկատմամբ մեծ հիասթափությանը, և լրջագույն արմատական բարեփոխումների անցնի:
Ես հավատում եմ, որ բարեփոխումները հնարավոր են. մենք ունենք օրինակելի զորամասեր, մենք տեսնում ենք, որ հրամանի կամքով հնարավոր է ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որպեսզի զինվորները, անկախ իրենց կրթական, տարիքային, սոցիալական, մշակութային պատկանելությունից, կարողանան իրար հետ խաղաղ գոյակցել, որովհետև հրամանատարը ցանկացել է, որ այդպիսի պայմաններ ստեղծվեն իր զորամասում: Բավական է, որ այդպիսի ցանկություն արտահայտի երկրի գերագույն գլխավոր հրամանատարությունը և հենց այդպես էլ կլինի` բանակն իսկապես ուշքի կգա: Իսկ ի՞նչ կարող է անել յուրաքանչյուր քաղաքացի՝ ուշադիր լինել, խոսել, պաշտպանություն առաջարկել զինվորներին, հասցնել խնդիրները հասարակությանը, բարձրաձայնել այդ խնդիրները, լուծումներ պահանջել, մղել այդ խնդիրները քաղաքական օրակարգ և այնպիսի հանրային ճնշում գործադրել, որ իշխանությունները ստիպված լինեն փոփոխությունների գնալ:
– Կուսակցությունները, սակայն, մեծ հաշվով ընտրություններին հենց այս թեմայի շուրջ անտարբերություն ցուցաբերեցին:
– Ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը ավելի շատ հաստատված պատկերացումների շրջանակներում էին բանակի մասին մի քանի դրույթներ ներառել իրենց կուսակցական ծրագրերում: Մենք դիմեցինք բոլոր քաղաքական ուժերին՝ խնդրելով պարզաբանել՝ ինչպես են պատկերացնում բանակում բարեփոխումները: Պատասխան ստացանք երեք քաղաքական ուժից, որոնցից մեկը Հրանտ Բագրատյանն էր գրել առավել մանրամասնություններով, մյուս երկուսը` Միավորված հայերը և «Ժառանգությունը»:
Քանի որ բանակի իրավիճակը կարող է փոխվել միայն քաղաքական որոշումների արդյունքում, ուրեմն հարցերը պետք է բարձրացնել քաղաքական օրակարգ և լուծումները գտնել քաղաքական մակարդակում: Մենք այս նոր խորհրդարանին հանգիստ չենք տալու մեր հարցումներով, նաև դրսում ենք պայքարելու: Ես հավատում եմ, որ հնարավոր է հասնել մարդու իրավունքների առավելագույն պաշտպանությանը բանակում:
http://www.1in.am/88011.htmlՀարցազրույցի տպագիր տարբերակը՝ թերթի 7-րդ էջում․ https://issuu.com/zhamanakyerevan/docs/7.06.2012
No comments:
Post a Comment